Μετά από χρόνια διαξιφισμών για τα θεσμικά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποκτά με την έναρξη του 2010 νέους κανόνες λήψης αποφάσεων, τη δική της διπλωματική υπηρεσία, έναν σχεδόν Υπουργό Εξωτερικών και έναν νέο ‘πρόεδρο’ που θα αντιπροσωπεύει τις εθνικές κυβερνήσεις – όλα δηλαδή τα θεσμικά εργαλεία που απαιτούνται ώστε τα 27 κράτη μέλη να μιλούν με μια φωνή στην παγκόσμια σκηνή. Σε αυτή την ώρα του θριάμβου όμως, μια αμφιβολία κυριαρχεί: Αν η Ευρώπη μιλάει στον κόσμο και κανείς δεν την ακούει;
Ο φόβος του κενού θα βασανίζει τους ευρωπαίους ηγέτες όλο το 2010. Σχεδίασαν μια νέα Βίβλο κανόνων, τη συνθήκη της Λισσαβόνας, η οποία τίθεται τώρα σε ισχύ και δίνει στην ένωση την πολιτική βαρύτητα που απαιτείται ώστε να ανταποκρίνεται στην εμπορική της ισχύ. Αυτή η πρώτη χρονιά θα δείξει αν ο σχεδιασμός επιτελεί και το έργο.
Για το πρώτο ήμισυ του 2010 η κυλιόμενη προεδρία της Ε.Ε. ανήκει στην Ισπανία, που θα ηγηθεί συναντήσεων για όλους τους τομείς εκτός της εξωτερικής πολιτικής (η οποία περνά στην αρμοδιότητα του νέου επικεφαλής Εξωτερικής Πολιτικής της Ε.Ε. η ‘ανώτατου εκπροσώπου’). Θέτοντας τις προτεραιότητες της προεδρίας, ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Χοσέ Λουίς Ροντρίγκεζ Θαπατέρο είπε ότι η Ευρώπη πρέπει να καταστεί μια ‘απαραίτητη δύναμη’ στην παγκόσμια σκηνή. Η πρόκληση, πρόσθεσε, είναι να βρεθεί ένα νέο οικονομικό μοντέλο που θα είναι παγκόσμια ανταγωνιστικό αλλά δεν θα απεμπολεί τα ευρωπαϊκά ιδεώδη της κοινωνικής ‘αλληλεγγύης’. Αν η Ευρώπη αποτύχει σε αυτό το δύσκολο έργο, διακινδυνεύει να γίνει ‘κάτι σαν τεράστιο μουσείο χωρίς βαρύτητα στον κόσμο’.
Για κάποιους λίγους μήνες των πρώτων ημερών της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, το 2008, οι Ευρωπαίοι ένιωθαν πως ηγούνταν του κόσμου. Η Ε.Ε. αυτοανακηρύχθηκε επικεφαλής των παγκόσμιων προσπαθειών για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αρχικά κάλεσαν και στη συνέχεια σχεδίασαν νέους κανονισμούς για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Οι πολιτικοί της Γαλλίας, της Γερμανίας και άλλων ευρωπαϊκών κρατών ανακοίνωσαν το θάνατο του ακραιφνούς φιλελεύθερου αγγλοσαξονικού οικονομικού μοντέλου.
Το 2010 αυτές οι μνήμες της ευρωπαϊκής ύβρεως μοιάζουν πολύ μακρινές. Οι κρατικές παρεμβάσεις και τα προστατευτικά μέτρα στις αγορές εργασίας περιόρισαν την άνοδο της ευρωπαϊκής ανεργίας το 2009, αλλά οι ενώσεις εργοδοτών της Ευρώπης φοβούνται ότι ο αριθμός των ανέργων θα έχει εκρηκτική αύξηση το 2010, αφενός αυξάνοντας την πίεση στα χειμαζόμενα δημόσια οικονομικά και αφετέρου ωθώντας τις κυβερνήσεις προς τον προστατευτισμό. Θα υπάρξουν επίσης οξείες αντιπαραθέσεις μεταξύ των χωρών που χρησιμοποιούν το ενιαίο νόμισμα, καθώς ορισμένες όπως η Γερμανία και η Ολλανδία ζητούν ταχεία έξοδο από τις δημοσιονομικές πολιτικές τόνωσης της οικονομίας οι οποίες προκαλούν αύξηση του δημόσιου χρέους ενώ άλλες, όπως η Γαλλία, συνεχίζουν να καλούν για αύξηση του κρατικού δανεισμού και των κρατικών επενδύσεων.
Στις αρχές του 2010 η προσοχή θα στραφεί στη Βρετανία και την προοπτική της ανάδειξης ως νικητή από τις εκλογές ενός βαθύτατα ευρωσκεπτικιστικού Συντηρητικού Κόμματος. Το βρετανικό αίτημα (αν υποθέσουμε ότι κερδίζουν οι Συντηρητικοί) για τον ‘επαναπατρισμό’ των πολιτικών απασχόλησης κατά παρέκκλιση μεγάλων κομματιών της ευρωπαϊκής κοινωνικής νομοθεσίας θα προκαλέσει τις άγριες κατηγορίες των πολιτικών της ηπειρωτικής Ευρώπης περί κοινωνικού ντάμπινγκ.
Παράλληλα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα επιδιώξει να αυξήσει την επιρροή του, χρησιμοποιώντας τις νέες εξουσίες που του παρέχει η συνθήκη της Λισσαβόνας για να ασκεί εποπτεία σχεδόν σε όλα τα πεδία της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Το 2010 θα αρχίσουν και οι συζητήσεις σχετικά με τη μελλοντική μορφή του προϋπολογισμού της Ε.Ε., δύο χρόνια πριν αρχίσουν οι πραγματικές διαπραγματεύσεις και το Κοινοβούλιο θα διεκδικήσει ενισχυμένο λόγο. Οι δαπάνες για τις αγροτικές επιδοτήσεις αναμένεται να προκαλέσουν μεγάλες συγκρούσεις.
Προφανώς όμως δεν θα είναι όλα μαύρα. Έπειτα από διακοπή δύο ετών θα ξαναρχίσουν οι συνομιλίες για τη διεύρυνση της Ε.Ε.: Πρόκειται για την πολιτική που αποδείχτηκε η πιο επιτυχής επιλογή επέκτασης της μαλακής ισχύος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Η Κροατία μπορεί να γίνει το 28ο μέλος του κλαμπ στα τέλη του 2010 ή λίγο μετά. Η μικροσκοπική και άγρια χτυπημένη από την ύφεση Ισλανδία θα αρχίσει συνομιλίες εισόδου στις αρχές του 2010 και η επιτυχία των συνομιλιών αυτών ίσως να έχει να κάνει με το πόση αυτονομία είναι πρόθυμη να αναγνωρίσει η Ευρώπη στην Ισλανδία στη διαχείριση των πλούσιων αλιευτικών αποθεμάτων της.
Η Ισπανία θα προσπαθήσει να εμφυσήσει νέα ζωή στις συνομιλίες εισόδου της Τουρκίας στην Ε.Ε. οι οποίες σέρνονται μετά τους διαξιφισμούς με την Κύπρο για τις απευθείας εμπορικές και ακτοπλοϊκές συνδέσεις καθώς και τη λεκτική εχθρότητα ευρωπαίων ηγετών σαν του Γάλλου Νικολά Σαρκοζί. Ο κ. Θαπατέρο λέει πως η Τουρκία είναι μια ‘μεγάλη χώρα’ που περίμενε πολύ στις πύλες της Ευρώπης.
Μπορεί να είναι η τελευταία φορά που μια χώρα χρησιμοποιεί την προεδρία για να διαγράψει την ατζέντα τόσο εμφανώς. Το Βέλγιο με την ομοσπονδιακή νοοτροπία που αναλαμβάνει την ηγεσία της Ε.Ε. το δεύτερο ήμισυ του 2010 θα επιδιώξει τη ρήξη με την ιδέα της ισχυρής κυλιόμενης προεδρίας, δίνοντας στη συνθήκη της Λισσαβόνας μια ευκαιρία να δουλέψει. Ο νέος πρόεδρος και ο ανώτατος εκπρόσωπος πρέπει να γίνουν αληθινοί εκπρόσωποι της Ευρώπης. Τα θέμα είναι αν θα τους ακούει κανείς.
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
