sofokleous10.gr

Ο Γουόρεν Μπάφετ έχει πει όλα όσα πρέπει να ξέρει κανείς για τις αποτελεσματικές αγορές. “Παρατηρώντας σωστά ότι οι αγορές είναι συνήθως αποτελεσματικές, ακαδημαϊκοί,  διαχειριστές χαρτοφυλακίων και εταιρικά στελέχη κατέληξαν λανθασμένα ότι είναι πάντοτε αποτελεσματικές. Η διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές προτάσεις είναι η μέρα με τη νύχτα”.   Η διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές προτάσεις κάνει επίσης τη διαφορά ανάμεσα σε μια περιουσία 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων και στις αποδόσεις του μέσου επενδυτή. Ο Γουόρεν Μπάφετ έκανε την περιουσία του όχι μέσα από τις συνήθεις αποτελεσματικές αγορές αλλά μέσα από τις μη συνήθεις αναποτελεσματικές αγορές.

Η υπόθεση των αποτελεσματικών αγορών αποτελεί το θεμέλιο της χρηματοοικονομίας εδώ και 50 χρόνια. Ο Μάικλ Γιένσεν, ένας από τους αρχιτέκτονες της θεωρίας, είχε κάνει την περίφημη παρατήρηση ότι “δεν υπάρχει άλλη πρόταση στα οικονομικά που να στηρίζεται σε πιο στέρεα εμπειρικά δεδομένα”. Μαζί με άλλους συγγραφείς του καιρού του – όπως τον Μπάρτον Μάλκιελ, συγγραφέα του A Random Walk down Wall Street, – ο καθηγητής Γιένσεν νοιάζονταν να σκορπίσει την αίγλη του κλάδου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Οι τιμές ορίζονται με τρόπο τυχαίο, συνεπώς το να πληρώνεις για μια ενεργητική διαχείριση αποτελεί σπατάλη.

Η αποτελεσματικότητα των αγορών είναι μια υπόθεση η οποία περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι αγορές αντιδρούν στην πληροφορία και δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη ότι οι αγορές προωθούν την οικονομική αποτελεσματικότητα στην ευρεία έννοια της. Αλλά υπάρχει μια σχέση ανάμεσα στις δύο αυτές έννοιες αποτελεσματικότητας. Έτσι για πολύ καιρό οι άνθρωποι της αγοράς και οι ιδεολόγοι της δεξιάς καλλιεργούσαν τη σύγχυση. Αφού οι αγορές είναι αποτελεσματικές, υποστήριζαν, οι παρεμβάσεις στις αγορές είναι αντιπαραγωγικές και περισσότερες αγορές σημαίνουν αύξηση της αποτελεσματικότητας.

Όπως ξέρουν όσοι σπούδασαν οικονομικά, υπάρχουν τρεις εκδοχές της υπόθεσης των αποτελεσματικών αγορών. Η ισχυρή υπόθεση υποστηρίζει ότι όλα όσα μπορείς να ξέρεις για την αξία ενός τίτλου περιλαμβάνονται “στην τιμή”. Η υπόθεση αυτή συνδέεται στενά με την ιδέα των ορθολογικών προσδοκιών, που οι συνεπαγωγές τους δέσποζαν στη μακροοικονομία για 30 χρόνια. Οι πολιτικές παρεμβάσεις είναι κατά κανόνα ανώφελες, η νομισματική πολιτική πρέπει να ακολουθεί απλούς και άκαμπτους κανόνες, οι τιμές της αγοράς θεωρούνται αντανάκλαση των θεμελιωδών μεγεθών και προφανώς δεν μπορούν να υπάρξουν φούσκες αξιών.

Αυτοί οι ισχυρισμοί δεν είναι μόνο εμπειρικά λανθασμένοι, εμπεριέχουν κι εσωτερικές αντιφάσεις. Αν οι τιμές αντανακλούν όλη τη διαθέσιμη πληροφόρηση, γιατί τότε πρέπει ο καθένας να προβληματίζεται πώς θα βρει την πληροφορία που αντανακλούν; Αν οι αγορές είναι αποτελεσματικές από πληροφοριακής άποψης, γιατί έχουμε τόσες συναλλαγές ανάμεσα σε ανθρώπους που έχουν διαφορετικές προσδοκίες για το μέλλον; Αν η θεωρία είναι αληθής, οι δραστηριότητες που θέλει να εξηγήσει απλά δεν θα υπήρχαν.

Η θεωρία των αποτελεσματικών αγορών δεν είναι αληθής, είναι όμως διαφωτιστική. Οι  παραλογισμοί των των ορθολογικών προσδοκιών έχουν τη ρίζα τους στη ζήλια πολλών οικονομολόγων για τη φυσική, που τους οδηγεί να παίρνουν τις τυχαίες εμπνεύσεις για καθολικές αλήθειες. Τα οικονομικά μοντέλα αποτελούν παραδειγματικές απεικονίσεις και μεταφορές και δεν μπορούν να δώσουν περιεκτικές περιγραφές ούτε καν του κόσμου  που περιγράφουν. Έχεις πολλά να μάθεις από τη θεωρία αν δεν την παίρνεις πολύ στα σοβαρά – και σαν τον κ. Μπάφετ εστιάζεις στην μη συχνή αναποτελεσματικότητα των αγορών αντί της συνήθους τους αποτελεσματικότητας.

Η αδύναμη εκδοχή της θεωρίας των αποτελεσματικών αγορών μας λέει ότι οι περασμένες τιμές δεν αποτελούν οδηγό για το τι θα γίνει με τις τιμές των τίτλων στο μέλλον. Ο ισχυρισμός αυτός στηρίζεται από πάρα πολλά εμπειρικά δεδομένα. Υπάρχουν, ωστόσο, κι άλλα εμπειρικά δεδομένα που δείχνουν ότι οι βραχυπρόθεσμες κινήσεις των τιμών συνεχίζονται για κάποιο διάστημα  στην ίδια κατεύθυνση – όταν υπάρχει ρεύμα σε μια αγορά. Αν γνωρίζεις πότε το βραχυπρόθεσμο γίνεται μακροπρόθεσμο, μπορείς να γίνεις πολύ πλούσιος. Μπορείς να κάνεις λεφτά – ή πολιτική – μέσα από το διάβασμα των κύκλων ανάπτυξης και ύφεσης. Αλλά οι περισσότεροι παράγοντες της αγοράς δεν το κάνουν.

Και η ενδιάμεση εκδοχή της θεωρίας ισχυρίζεται ότι οι αγορές αντανακλούν όλη τη  δημοσίως διαθέσιμη πληροφόρηση για τους τίτλους. Ό,τι αποτελεί γενική γνώση θα περιλαμβάνεται στις τιμές, επομένως προτάσεις όπως “η General Electric έχει πολύ καλό μάνατζμεν” ή “η Βρετανία έχει πολύ μεγάλο έλλειμμα” είναι άχρηστες για τους επενδυτές. Αλλά η εσωτερική πληροφόρηση ή η πρωτότυπη ανάλυση μπορούν να προσθέσουν αξία. 

Η ισχυρή εκδοχή της υπόθεσης των αποτελεσματικών αγορών είναι δημοφιλής γιατί  περιγράφει έναν κόσμο απαλλαγμένο από εξωτερικές κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές επιρροές. Αν όμως η πραγματικότητα διαμορφώνονται από πεποιθήσεις για τον κόσμο, θα πρέπει να ερευνήσουμε όχι μόνο πώς σχηματίζονται αυτές οι πεποιθήσεις και ποια είναι η επιρροή τους – κάτι που οι οικονομολόγοι δεν θέλουν να κάνουν – αλλά και πώς τα μοντέλα και οι προβλέψεις τους εξαρτώνται από αυτές τις πεποιθήσεις. Γιατί τα μοντέλα και οι προβλέψεις είναι επίσης ενδεχομενικά και είναι απαραίτητο να κατανοήσουμε πώς οι πεποιθήσεις τα επηρεάζουν. Τα οικονομικά δεν είναι η βασίλισσα των κοινωνικών επιστημών αλλά η  υπηρέτριά τους και πρέπει να λάβουν ως βάση τους τα πορίσματα της ανθρωπολογίας, της ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας των ιδεολογιών. Το μέλλον των επενδύσεων – και των οικονομικών – έγκειται σε θεωρήσεις με ενισχυμένο βαθμό εκλεκτικισμού.