Το… ηπιότερο πλήγμα ήλθε από τις ΗΠΑ, μέσω άρθρου των New York Times, το οποίο διεκτραγωδεί τα παθήματα ευρωπαϊκών τραπεζών, υπογραμμίζοντας με τον τρόπο αυτό, ότι δεν ήταν οι αμερικανικές τράπεζες η μοναδική «πηγή του κακού» στη διάρκεια της κρίσης. Το άρθρο εστιάζει κυρίως στην περίπτωση μεγάλης βελγικής τράπεζας με τεράστια ανοίγματα σε τοξικά προϊόντα, που χρειάσθηκε αλλεπάλληλες «ενέσεις» κεφαλαίων από τη βελγική κυβέρνηση, αλλά ακόμη είναι αμφίβολο αν θα διασωθεί.
Ο συντάκτης του ρεπορτάζ, όμως, δεν παραλείπει να «καρφώσει» και τις ελληνικές τράπεζες, τονίζοντας ότι «ο οίκος αξιολογήσεων Moody’s, που πρόσφατα προειδοποίησε για τους πιστωτικούς κινδύνους 30 ισπανικών τραπεζών, αναμένεται να υποβαθμίσει το outlook και του ελληνικού τραπεζικού κλάδου, λόγω της μεγάλης αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων».
Η παρατήρηση αυτή, όπως τονίζουν τραπεζικά στελέχη, είναι μάλλον ανακριβής και ο συντάκτης του ρεπορτάζ φαίνεται ότι «χάσει επεισόδια»: η Moody’s έχει ήδη υποβαθμίσει τρεις ελληνικές τράπεζες από τον Φεβρουάριο (Eurobank, Alpha, Πειραιώς), ενώ το outlook, δηλαδή η πρόβλεψη για την εξέλιξη των βαθμολογιών στο μέλλον, ήταν και για τις τρεις αρνητικό. Αυτό σημαίνει ότι περαιτέρω υποβαθμίσεις είναι πιθανότατα θέμα χρόνου. Ακριβώς επειδή το άρθρο ήταν ένα… κλικ πίσω από τις πραγματικές εξελίξεις, η δημοσίευσή του δεν προκάλεσε ιδιαίτερες πιέσεις στις τιμές των ελληνικών τραπεζικών μετοχών.
«Φούσκα ομολόγων»
Πολύ σοβαρότερες επισημάνσεις περιλαμβάνονται, όμως, σε άρθρο του γνωστού αρθρογράφου και αρχισυντάκτη των Times, Ανατόλ Καλέτσκι, που θεωρείται από τις εγκυρότερες πένες της βρετανικής οικονομικής δημοσιογραφίας, αφού έχει βραβευθεί επανειλημμένα και έχει θητεύσει επί δωδεκαετία στους Financial Times.
Σε ένα άρθρο-καταπέλτη, ο Καλέτσκι «συντρίβει» με στοιχεία και επιχειρήματα το μύθο που θέλει την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να λειτουργεί πιο συντηρητικά από την Fed στην αντιμετώπιση της κρίσης, αποφεύγοντας να αναλάβει τους ίδιους κινδύνους, ή να χρησιμοποιήσει αφειδώς την εκτυπωτική πρέσα για να τροφοδοτήσει με πληθωριστική ρευστότητα την οικονομία.
Το σκέλος του άρθρου που αφορά και το ελληνικό πιστωτικό σύστημα και είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον αναφέρεται στην ιδιότυπη «φούσκα» που έχει δημιουργηθεί από την ΕΚΤ στις αγορές κρατικών ομολόγων των πιο «αδύναμων» χωρών της Ευρωζώνης. «Η Fed», τονίζει ο αρθρογράφος, «έχει τυπώσει χρήμα για να χρηματοδοτήσει χρέος χρέους ύψους 1 τρις. δολ. της αμερικανικής κυβέρνησης από το 2007 (…). Στο μεταξύ, η EKT έχει δανείσει 1,5 τρις. δολ. στις τράπεζες της ευρωζώνης».
Οι κανόνες του Ευρωσυστήματος, ως γνωστόν, απαγορεύουν στην ΕΚΤ να δανείζει απευθείας τις κυβερνήσεις, όπως μπορεί να κάνει η Fed και αυτό θεωρείται ένα μέτρο προστασίας του ευρώ από την ανεξέλεγκτη κυκλοφορία πληθωριστικού χρήματος. Στην πραγματικότητα, όμως, τονίζει ο αρθρογράφος, αυτό είναι φύλλο συκής και όχι πραγματικό εχέγγυο σοβαρότητας στην άσκηση της νομισματικής πολιτικής.
«Τι έχουν κάνει οι ευρωπαϊκές τράπεζες με όλο αυτό το νέο χρήμα; Κατά το μεγαλύτερο ποσοστό το έχουν δανείσει απευθείας στις κυβερνήσεις τους», τονίζει ο Καλέτσκι. «Στην πραγματικότητα οι κυβερνήσεις της Ιρλανδίας, της Ελλάδας, την Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Αυστρίας θα είχαν χρεοκοπήσει προ πολλού, αν δεν υπήρχε η προθυμία των εμπορικών τραπεζών όλων αυτών των ασθενών οικονομιών να αγοράζουν απεριόριστες ποσότητες κρατικών ομολόγων, με χρήμα δανεισμένο από την ΕΚΤ. Και αυτές οι αγορές ομολόγων, με τη σειρά τους, έχουν χρησιμοποιηθεί ως εγγυήσεις για ακόμη περισσότερες χρηματοδοτήσεις από την ΕΚΤ, που επίσης μπορούν να αξιοποιηθούν για αγορές ομολόγων».
Σχεδόν χρεοκοπημένοι;
Ακολούθως, ο Καλέτσκι εξαπολύει σκληρή επίθεση στην ΕΚΤ και «στολίζει» κυβερνήσεις και εμπορικές τράπεζες:
- «Στην πραγματικότητα, λοιπόν, η ΕΚΤ δανείζει χρήμα με τη… σέσουλα στις κυβερνήσεις, με τις εμπορικές τράπεζες να λειτουργούν απλώς σαν φύλλο συκής για αυτό που υπό άλλες συνθήκες θα χαρακτηριζόταν ωμή προσφυγή στην εκτύπωση πληθωριστικού χρήματος, για τη χρηματοδότηση των χρεών των πλέον αφερέγγυων ευρωπαϊκών χωρών.
- Σε φυσιολογικές συνθήκες, αυτό το φύλλο συκής θα προστάτευε τουλάχιστον την παρθενική αγνότητα της ΕΚΤ, τοποθετώντας τους ισολογισμούς των τραπεζών ανάμεσα στα κράτη που δανείζονται και στην ΕΚΤ. Για παράδειγμα, σε φυσιολογικές συνθήκες, αν η ελληνική κυβέρνηση χρεοκοπούσε, καταστρέφοντας τις εγγυήσεις δανεισμού των ελληνικών τραπεζών από την ΕΚΤ, οι ζημιές θα έπεφταν στις ελληνικές τράπεζες και όχι στην ΕΚΤ, αφού οι τράπεζες παραμένουν πραγματικοί δικαιούχοι των εγγυήσεων που καταθέτουν.
- Αλλά στις σημερινές συνθήκες, αυτή η Γραμμή Μαζινό ανάμεσα στα προβλήματα υπερχρέωσης των κυβερνήσεων και τον ισολογισμό της ΕΚΤ είναι αστεία, αφού οι ελληνικές, ιρλανδικές και ισπανικές τράπεζες, που κάνουν ουρά για χρηματοδοτήσεις από την ΕΚΤ, είναι στην πραγματικότητα σχεδόν αφερέγγυες και θα ήταν εντελώς, εάν δεν υπήρχε η απεριόριστη προσφορά χρήματος που δέχονται, με ενέχυρα αμφίβολης αξιοπιστίας από την ίδια την ΕΚΤ.
- Εν ολίγοις, οι εμπορικές τράπεζες που λειτουργούν ως διαμεσολαβητές ανάμεσα στις εκτυπωτικές πρέσες της ΕΚΤ και το δανεισμό των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων δεν θα έπρεπε καν να περιγράφονται σαν φύλλο συκής. Μοιάζουν περισσότερο με το… διεγερτικό εσώρουχο στρινγκ, στο πιο ακριβό στριπτίζ του κόσμου, καταλήγει ο αρθρογράφος.
«Βουνό» τα δάνεια…
Οι διαπιστώσεις αυτές δεν απέχουν πολύ από την πραγματικότητα: όπως έχει αποκαλύψει το «Sofokleous10» από τις αρχές Ιουνίου, στο τέλος του πρώτου τριμήνου του έτους, οι χρηματοδοτήσεις των ελληνικών τραπεζών συνολικά από την ΕΚΤ, με ενέχυρο χρεόγραφα, είχαν φθάσει στο εξωφρενικό ποσό των 48,057 δις. ευρώ, δηλαδή στο 20% του ΑΕΠ της χώρας!
Και ενώ θα περίμενε κανείς, ότι με την πάροδο του χρόνου οι χρηματοδοτικές ανάγκες των τραπεζών από την ΕΚΤ θα μειώνονταν, όσο σταθεροποιούνταν οι αγορές, στην Ελλάδα συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: στα τέλη Ιανουαρίου του 2008 το άνοιγμα των τραπεζών στην ΕΚΤ έφθανε τα 4,1 δις. ευρώ, στο τέλος Δεκεμβρίου του ίδιου χρόνου είχε σχεδόν δεκαπλασιασθεί, ξεπερνώντας τα 40 δις. ευρώ, αλλά τους πρώτους μήνες του 2009, μετά από μια μικρή υποχώρηση το δίμηνο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου, εκτινάχθηκε στο τέλος Μαρτίου πάνω από τα 48 δις. ευρώ!
Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι οι ελληνικές τράπεζες πρωταγωνίστησαν και στην πρόσφατη γιγαντιαία δημοπρασία της ΕΚΤ, με την οποία χορηγήθηκε ρευστότητα για ένα χρόνο, με επιτόκιο 1%. Από τα 422 δις. ευρώ που «μετάγγισε» η ΕΚΤ στις τράπεζες με αυτή τη μέθοδο, οι ελληνικές τράπεζες άντλησαν περισσότερα από 20 δις. ευρώ, δηλαδή ποσό που ξεπερνάει κατά πολύ το «μερίδιο» του ελληνικού ΑΕΠ στο συνολικό προϊόν της Ευρωζώνης.
Πίσω από αυτές τις «τρελές» δανειακές ανάγκες των τραπεζών κρύβεται, βέβαια, η ακόρεστη δίψα του Δημοσίου για δανεικά, αφού τον τελευταίο καιρό οι τράπεζες έχουν ουσιαστικά «παγώσει» τη ροή πιστώσεων στον ιδιωτικό τομέα και αγοράζουν αφειδώς κρατικά ομόλογα, πρακτική που είναι δίκοπο μαχαίρι για τη σταθερότητα του συστήματος: όσο παραμένουν χαμηλά τα επιτόκια της ΕΚΤ και το Δημόσιο, έστω και με… χίλια ζόρια, αποφεύγει να τινάξει την μπάνκα στον αέρα με ανεξέλεγκτες εκδόσεις ομολόγων, οι τεράστιες ανοικτές θέσεις των τραπεζών σε κρατικούς τίτλους είναι κερδοφόρες.
Τι θα συμβεί, όμως, αν κάτι πάει στραβά; Τι θα συμβεί αν τα δημοσιονομικά προβλήματα ξεφύγουν από τον έλεγχο, ή αν η ΕΚΤ αρχίσει να αυξάνει πάλι τα επιτόκιά της, όταν η κρίση φθάσει προς το τέλος της; Οι ζημιές από τα κρατικά ομόλογα θα φθάσουν σε τέτοια ύψη, που θα εξανεμίσουν την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών. Το σενάριο είναι ίσως ακραίο, αλλά και μόνο ότι αρχίζει να συζητείται στους διεθνείς κύκλους είναι ανησυχητικό…
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
