Log in

Έτοιμοι ή όχι για την επόμενη ύφεση;

  • Published in TOP STORY

crisis2008Μια ηλιόλουστη μέρα είναι η καλύτερη στιγμή για να ελέγξετε αν η στέγη είναι στεγανή. Για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, η παροιμιώδης ηλιόλουστη μέρα έχει φτάσει: με τους εμπειρογνώμονες που προβλέπουν ισχυρή ανάπτυξη, τώρα είναι η καλύτερη στιγμή για να ελέγξουμε αν είμαστε έτοιμοι για την επόμενη ύφεση.

Η απάντηση, για τις Ηνωμένες Πολιτείες ειδικότερα, είναι ένα ηχηρό όχι. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ανταποκρίνονται συνήθως στην ύφεση μειώνοντας τα επιτόκια, μειώνοντας τους φόρους και ενισχύοντας τις μεταφορές προς τους ανέργους και άλλα θύματα της ύφεσης. Ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ιδιαίτερα απροετοίμαστες, για έναν συνδυασμό οικονομικών και πολιτικών λόγων, για να ανταποκριθούν όπως συνήθως.

Προφανώς, ο στόχος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ για το ομοσπονδιακό επιτόκιο εξακολουθεί να είναι μόνο 1,25% -1,5%. Εάν δεν υπάρχει επικείμενη ύφεση, η Fed μπορεί να επιτύχει την αύξηση των επιτοκίων τρεις φορές μέχρι το τέλος του έτους, σε περίπου 2%. Αλλά αυτό θα αφήνει ακόμα λίγα περιθώρια για τη νομισματική χαλάρωση ως απάντηση σε τάσεις ύφεσης προτού το επιτόκιο ξαναπιάσει το μηδέν.

Στις τρεις τελευταίες περιόδους ύφεσης, οι σωρευτικές περικοπές των επιτοκίων της Fed ήταν σχεδόν πέντε πλήρεις ποσοστιαίες μονάδες. Αυτή τη φορά, επειδή η αργή ανάκαμψη επέτρεψε μόνο τη σταδιακή εξομάλυνση των επιτοκίων, και επειδή φαίνεται ότι υπήρξε τάση τα επιτόκια να παρουσιάσουν πτωτική τάση γενικότερα, η Fed στερείται χώρου αντίδρασης.

Κατ' αρχήν, η Fed θα μπορούσε να ξεκινήσει έναν ακόμη γύρο ποσοτικής χαλάρωσης. Επιπλέον, τουλάχιστον ένας από τους υποψηφίους του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ κατέθεσε την ιδέα των αρνητικών επιτοκίων. Τούτου λεχθέντος, αυτό το διοικητικό συμβούλιο της Fed, με τους τρεις διορισμένους του Τραμπ, είναι πιθανό να είναι λιγότερο ενεργητικό και καινοτόμο από τον προκάτοχό του. Και η κριτική του Αμερικανικού Κογκρέσου για οποιαδήποτε περαιτέρω επέκταση του ισολογισμού της Fed θα είναι σίγουρη και έντονη.

Η δημοσιονομική πολιτική είναι η προφανής εναλλακτική λύση, αλλά το Κογκρέσο έχει μειώσει τους φόρους τη χειρότερη δυνατή στιγμή, χωρίς να αφήνει περιθώρια για ενίσχυση όταν χρειαστεί. Η προσθήκη 1,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο ομοσπονδιακό χρέος θα δημιουργήσει μια κατανοητή απροθυμία να ανταποκριθεί σε μια κάμψη με περαιτέρω φορολογικές περικοπές. Όπως έδειξαν οι Κριστίνα και ο Ντέιβιντ Ρόμερ, η δημοσιονομική πολιτική είναι λιγότερο αποτελεσματική στην αντιμετώπιση της ύφεσης και είναι λιγότερο πιθανό να χρησιμοποιηθεί όταν μια χώρα έχει ήδη υποστεί υψηλό δημόσιο χρέος.

Αντί να ενισχύσουν την οικονομία στην επόμενη κάμψη, οι Ρεπουμπλικάνοι στο Κογκρέσο είναι πιθανό να απαντήσουν με πείσμα. Καθώς τα έσοδα μειώνονται και το έλλειμμα διευρύνεται ακόμη πιο γρήγορα, θα επιμείνουν στις περικοπές δαπανών για να επιστρέψουν την τροχιά του χρέους στην προηγούμενη πορεία του.

Οι Ρεπουμπλικάνοι του Κογκρέσου πιθανότατα θα ξεκινήσουν με το πρόγραμμα συμπληρωματικής βοήθειας για τη διατροφή, το οποίο παρέχει τρόφιμα σε νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. Κοιτάζουν ήδη το SNAP. Στη συνέχεια θα προχωρήσουν στη μείωση του Medicare, του Medicaid και της Κοινωνικής Ασφάλισης. Το βάρος αυτών των περικοπών δαπανών θα πέσει στους οικονομικά επισφαλείς καταναλωτές, οι οποίοι θα μειώσουν τις δικές τους δαπάνες μειώνοντας τη συνολική ζήτηση.

Από την πλευρά τους, οι κυβερνήσεις των πολιτειών που αναγκάζονται με νέα όρια στη δυνατότητα έκπτωσης των κρατικών και τοπικών φόρων για να μειώσουν τους προϋπολογισμούς τους, κινδυνεύουν να προχωρήσουν προς την κατεύθυνση του περιορισμού της διάρκειας των επιδομάτων ανεργίας και της έκτασης της δικής τους βοήθειας για διατροφή.

Ούτε οι παγκόσμιες συνθήκες θα ευνοήσουν τις ΗΠΑ. Οι ξένες κεντρικές τράπεζες, από την Ευρώπη μέχρι την Ιαπωνία, έχουν ομοίως ελάχιστα περιθώρια μείωσης των επιτοκίων. Ακόμη και μετά την τελική διαμόρφωση μιας κυβέρνησης στη Γερμανία, οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής θα συνεχίσουν να εμφανίζουν τη χαρακτηριστική απροθυμία τους να χρησιμοποιήσουν τη δημοσιονομική πολιτική. Και αν η Γερμανία δε χρησιμοποιήσει το δημοσιονομικό της περιθώριο, θα υπάρξει ελάχιστο περιθώριο για τους εταίρους της ευρωζώνης να το πράξουν.

Πέρα από αυτό, το πεδίο εφαρμογής του είδους της διεθνούς συνεργασίας που βοήθησε να σταματήσει η συρρίκνωση του 2008-2009 καταστράφηκε από την ατζέντα του «πρώτα η Αμερική» του Τραμπ, η οποία αποτυπώνει άλλοτε συμμάχους ως εχθρούς. Οι άλλες χώρες θα συνεργαστούν με την αμερικανική κυβέρνηση για την αντιμετώπιση της επόμενης ύφεσης μόνο αν εμπιστεύονται την κρίση και τις προθέσεις της. Και η εμπιστοσύνη στις ΗΠΑ βρίσκεται σε μειωμένη προσφορά.

Το 2008-2009, η Fed διεύρυνε τις γραμμές ανταλλαγής δολαρίων σε ξένες κεντρικές τράπεζες, αλλά δέχθηκε πυρά από το Κογκρέσο ότι «χάρισε» τα δύσκολα κερδισμένα χρήματα των Αμερικανών. Στη συνέχεια, κατά τη σύνοδο κορυφής των G20 στο Λονδίνο στις αρχές του 2009, η κυβέρνηση του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα δεσμεύθηκε να συντονίσει τη δημοσιονομική της ώθηση με αυτή των άλλων κυβερνήσεων. Σήμερα, σχεδόν μια δεκαετία αργότερα, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς την κυβέρνηση Τραμπ έστω να εμφανίζεται σε μια ανάλογη σύσκεψη.

Η διάρκεια μιας οικονομικής επέκτασης δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη για το πότε θα έρθει η επόμενη κάμψη. Και το βάθος και το σχήμα αυτής της ύφεσης θα εξαρτηθεί από το γεγονός που θα την προκαλέσει, το οποίο είναι εξίσου αβέβαιο. Το μόνο πράγμα που ξέρουμε με βεβαιότητα, όμως, είναι ότι οι επεκτάσεις δε διαρκούν για πάντα. Μια θύελλα σίγουρα θα έρθει, και όταν το κάνει, θα είμαστε ανεπαρκώς προετοιμασμένοι για τον κατακλυσμό.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ